Naukowcy z Uniwersytetu Wschodniej Anglii (UEA) proponują nowe wyjaśnienie, dlaczego część nowotworów dziecięcych tak agresywnie daje przerzuty, choć ma stosunkowo niewiele błędów genetycznych. Ich zdaniem komórki nowotworowe mogą po prostu zmieniać swój stan, zamiast zdobywać kolejne mutacje.

Wbrew dotychczasowemu przekonaniu

Przez lata przyjmowano, że nowotwory stają się groźniejsze dzięki gromadzeniu mutacji, które pozwalają im naciekać nowe tkanki i unikać leczenia. U dorosłych ten obraz dobrze się sprawdza, ale u dzieci już nie bardzo. Przerzuty są główną przyczyną zgonów z powodu nowotworów w tej grupie wiekowej, a mimo to guzy dziecięce często mają niewiele zmian genetycznych.

Autorzy publikacji w czasopiśmie Trends Open wskazują, że wiele nowotworów dziecięcych wywodzi się z komórek wciąż powiązanych z programami rozwojowymi z wczesnego okresu życia. Te programy normalnie pozwalają komórkom wędrować po rozwijającym się organizmie, przystosowywać się do zmiennych warunków i przekształcać się w różne tkanki. Badacze podejrzewają, że komórki nowotworu wykorzystują tę naturalną elastyczność, by się rozprzestrzeniać.

Co dokładnie zaproponowano

Zespół przeanalizował dostępne dowody dotyczące wielu nowotworów dziecięcych, wśród nich:

• nerwiaka zarodkowego (neuroblastoma),
• mięsaka Ewinga,
• kostniakomięsaka,
• rdzeniaka (medulloblastoma),
• rabdomiosarcoma, czyli mięsaka prążkowanokomórkowego.

Według autorów zmiany genetyczne wyznaczają, jakie „tożsamości” mogą przyjmować komórki nowotworowe. O tym, czy staną się agresywne, oporne na leczenie albo zdolne do tworzenia przerzutów, decydują natomiast odwracalne zmiany w aktywności genów. Jak podkreślił kierujący pracą dr Darrell Green: „Rzeczywiście kluczowe pytanie brzmi nie tylko, jakie mutacje niosą komórki, ale w jakim stanie znajdują się w danej chwili”. Zdaniem badacza komórki dziecięcych nowotworów mogą już mieć zdolność do przerzutowania, zanim zdobędą jakiekolwiek nowe mutacje.

Możliwe konsekwencje dla leczenia

Jeśli stany komórek są odwracalne, przyszłe terapie mogłyby nie tylko niszczyć guz lub celować w zmutowane geny, ale też blokować wejście komórek w stany, które czynią je groźnymi. Autorzy wspominają o możliwości przewidywania, kiedy nowotwór szykuje się do rozsiewu. Pomóc w tym mogłyby analizy pojedynczych komórek, monitorowanie krążących komórek nowotworowych i zaawansowane modelowanie komputerowe, wskazujące okresy największego ryzyka przerzutów.

Badacze zastrzegają jednak wyraźnie, że to nie jest nowa metoda leczenia i potrzeba dalszych badań. Praca ma charakter przeglądowo-koncepcyjny i przedstawia ramy teoretyczne, które trzeba jeszcze zweryfikować. Projekt prowadzono na UEA we współpracy z Liverpool John Moores University.

Co to oznacza dla polskich rodziców i pacjentów

Na obecne leczenie dzieci z nowotworami w Polsce ta publikacja nie ma żadnego bezpośredniego wpływu. Standardowe schematy terapii opierają się na sprawdzonych w badaniach klinicznych protokołach i nie zmienią się z powodu jednego artykułu teoretycznego. Rodzice nie powinni więc spodziewać się szybkich zmian ani szukać „nowych metod” poza ustalonym postępowaniem; wszelkie decyzje terapeutyczne należy konsultować z zespołem onkologicznym.

Znaczenie pracy jest raczej długofalowe. Dotyczy tych samych typów nowotworów, które występują także w Polsce i w całej Unii Europejskiej, a kierunek badań – patrzenie na stan komórek, a nie tylko na mutacje – może z czasem wpłynąć na projektowanie nowych leków i badań klinicznych, również prowadzonych w europejskich ośrodkach.

Źródło: Medical Xpress – „Childhood cancers may spread by 'shape-shifting’ rather than mutating”